Uitvaartbegeleider Nienke vertelt

Nienke Ypma (33) had al op jonge leeftijd een fascinatie voor de dood. Sinds twee jaar is ze uitvaartbegeleider bij PC Uitvaart. “Soms wordt me gevraagd: mag ik mijn kinderen meenemen? En dan zeg ik: ja, doen!”

Waarom is een graf zo diep? Waarom word je stijf als je dood bent en blijf je dat voor altijd? Kun je je ogen nog opendoen?’ Nienke Ypma was als jong meisje al gefascineerd door de dood. Na het bijwonen van een uitvaart vroeg ze haar ouders aan de eettafel de oren van het hoofd. “Mijn vragen leidden wel eens tot irritatie bij mijn broer en zus: kunnen we het niet over wat gezelligers hebben? Maar bij ons thuis was de dood altijd bespreekbaar en mijn ouders probeerden met de kennis die zij hadden mijn vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. In sommige generaties heerst er een taboe op de dood. Ik denk dat ik dat als kind al doorhad en dat ik daarom de lijntjes opzocht en wilde weten hoe alles zat en werkte.”

Dat Nienke later in de uitvaartwereld zou gaan werken, leek voorbestemd. Toch koos ze eerst een ander pad. “Toen ik jong was, had ik het idee dat het een wereld van oudere mannen in zwarte pakken met hoge hoeden was. Kunnen meisjes en vrouwen dit werk überhaupt wel doen, vroeg ik me af.”

De uitvaartzorg roept

Ze deed de stewardessenopleiding en werkte als passagier-assistent op Schiphol, maar ook daar bleef de uitvaartwereld lokken. “We hadden op het vliegveld een mortuarium. Zodra ik daar in de buurt kwam, gingen mijn sensoren aan. Ik was heel nieuwsgierig naar wat er achter die deur gebeurde.”

Toen haar kinderwens groter werd, besloot Nienke de luchtvaartwereld te verlaten voor een stabielere baan: ze ging als planner aan de slag in het ziekenhuis. Ook hier was de dood nooit ver weg. “Onze afdeling zat op dezelfde afdeling als waar overledenen naar de rouwauto werden gebracht. Daar stond ik nog net niet met mijn neus tegen het raam geplakt om het allemaal te bestuderen. Mijn collega’s wisten op een gegeven moment van mijn fascinatie. Ze zeiden: ‘Nienke, je moet even een koffie­pauze houden en netwerken.’ Door daar met de mensen van de uitvaartwereld te kletsen, kwam ik erachter dat het niet een enge, alleen-maar-mannen-wereld is, maar dat er voor vrouwen ook plek is.”

Gaan voor je droombaan

Toen vijf jaar geleden haar dochter werd geboren, wist Nienke dat het tijd was voor een volgende stap. “Ik vond mijn werk in het ziekenhuis ontzettend leuk, maar ik zag het mezelf niet tot mijn pensioen doen. Mijn dochter wil ik als levensles meegeven dat ze moet doen waar ze gelukkig van wordt. Dus nu was het tijd om ook mijn eigen hart te volgen.”

Nienke kon meelopen en achter de schermen meekijken met een ondernemer in de uitvaartzorg. “Ik wilde erachter komen of het idee dat ik had over het werk overeenkwam met de werkelijkheid. In mijn hoofd kon ik het heel romantisch maken, maar je werkt wel met overleden mensen en die zie je niet zo vaak in het dagelijks leven. Zou ik het niet eng vinden? Dat bleek niet zo. Ik vond het werk zó betekenisvol en wist zeker: dit wil ik gaan doen. Zo’n fijn gevoel van zeker weten had ik nog nooit gehad.”

Na de geboorte van haar zoontje, twee jaar geleden, en een interne opleiding kon Nienke aan de slag als uitvaartbegeleider bij PC Uitvaart. “Dit is de baan van mijn leven en ik zie het mezelf nog heel lang doen. Geen dag is hetzelfde, je weet ’s ochtends nooit waar je mag aanbellen en welke deur er voor je opengaat. Ik werk vier dagen per week en heb twee activiteiten per dag. Soms zijn het twee besprekingen, soms een bespreking en een uitvaart en soms twee uitvaarten. Mijn dagen zijn gevuld, ook door het contact met de families die ik begeleid of het bijwerken van de administratie.” Het is vaak werken onder hoge tijdsdruk.

Wat Nienke typeert, is haar rustige manier van werken. “Ik krijg vaak mee van de families die ik begeleid dat ze me heel rustig vinden in de communicatie en dat ik niet gestrest overkom. Ik stel veel vragen en zal iets uitleggen totdat ze het begrijpen. Soms voel ik vanbinnen wel haast, maar aan de buitenkant lees je dat niet van mij af.”

Kinderen en uitvaarten

Kleine, alledaagse momenten helpen de moeder van twee jonge kinderen om te relativeren en haar hoofd leeg te maken aan het eind van de dag. “Juist omdat ik soms vanuit een verdrietige situatie thuis weer die vrolijke boel binnenstap, kan ik snel de knop omzetten. Dit werk maakt me een rustiger moeder. Zo neem ik meer tijd bij het bed ritueel, omdat ik me ervan bewust ben dat je nooit weet hoe lang je die knuffels nog kunt krijgen of geven.”

Hoewel Nienke denkt dat ze het wel aan zou kunnen, begeleidt ze op dit moment geen kinderuitvaarten. “Bij een melding wordt er gekeken naar wie er beschikbaar is en wie het meest geschikt is. Nu wordt er bij een overleden kindje vaak voor een meer ervaren collega of iemand zonder kinderen gekozen. Dat is ook uit bescherming, ze willen niet dat ik uitval door die ervaring en dat snap ik.”
Nienke is er voorstander van om jonge kinderen te betrekken bij een uitvaart. “Soms wordt mij gevraagd: mag ik mijn kinderen meenemen? En dan zeg ik: ja, doen! Ik vind namelijk niet dat je kinderen bij de dood moet weghalen, juist om het niet eng te maken voor ze.”

Voor kinderen is er dan ook extra aandacht tijdens een uitvaart. “Wij geven kinderen altijd een troostbeertje en zien dat ze zich daaraan vastklampen. Ook geven we ze een boekje mee met uitleg over een begrafenis en crematie en plek om zelf herinneringen op te schrijven. Zelf raad ik aan om het ‘Dood & doei’-boekje te lezen. Het is interactief met qr-codes en laat bijvoorbeeld zien dat een crematieoven niet hetzelfde is als de oven waarin we broodjes bakken. Ik ben ervoor om dingen niet mooier te maken dan ze zijn. Ik zou bijvoorbeeld niet zeggen: oma of opa slaapt nu. Want dat kan kinderen juist bang maken voor slapen. Iemand die overleden is, kan niet meer voelen, denken, praten en dus ook niet slapen. We hoeven de dood niet zacht en lief te maken, want dat is het niet. Kinderen zijn niet gek, ze voelen aan of iets klopt of niet, dus beantwoord op een simpele manier hun vragen en noem het beestje bij de naam.”

Zo moeder, zo dochter

De nieuwe generatie uitvaartbegeleiders lijkt al klaar te staan. Nienkes dochter Julia ging vorig jaar voor het eerst mee naar een open dag van PC Uitvaart. “Ze vindt het werk dat ik doe heel bijzonder en interessant. Als we langs de begraafplaats in het dorp lopen, wil ze er soms overheen wandelen. Ze stelt ook ontzettend veel vragen, net als ik vroeger. Wat dat betreft herken ik mezelf in haar. Ik ben blij dat ik haar de antwoorden kan geven doordat ik werk als uitvaartbegeleider. Ik ben dan ook iedere dag ontzettend dankbaar dat ik dit werk mag doen.”